สังคมและสิ่งแวดล้อม

ส่องแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนใหม่ของจีน สู่เป้าหมายเศรษฐกิจสีเขียว

23 Jul 2021   Views 158 ส่องแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนใหม่ของจีน สู่เป้าหมายเศรษฐกิจสีเขียว

เมื่อวันที่ ๗ กรกฎาคม ๒๕๖๔ คณะกรรมการเพื่อการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติจีน (NDRC) ได้ประกาศแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติระยะ ๕ ปี ฉบับที่ ๑๔ (ค.ศ. 2021-2025) นับเป็นนโยบายสำคัญเพื่อผลักดันจีนสู่เป้าหมายลดการปล่อยคาร์บอน (carbon emission peak) และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสู่ชั้นบรรยากาศ (carbon neutral) เพื่อบรรลุการพัฒนาเศรษฐกิจและการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืนของประเทศ

การประกาศแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนจะช่วยส่งเสริมและผลักดันการบรรลุเป้าหมายตามแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ ๑๔ ซึ่งจีนได้ตั้งเป้าสร้างรูปแบบการพัฒนาใหม่โดยผลักดันนโยบายเศรษฐกิจวงจรคู่ (dual circulation) รวมทั้งยกระดับการบริโภคของประชาชน ตลอดจนการสร้างตลาดภายในประเทศที่แข็งแกร่ง เนื่องจากจีนยังคงเผชิญความท้าทายสำคัญจากปัจจัยทั้งภายในและภายนอก ด้านหนึ่ง ตลาดภายในของจีนมีความต้องการด้านทรัพยากรและพลังงานซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ผลักดันการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ แต่อีกด้านหนึ่ง จีนยังคงต้องพึ่งพาการนำเข้าทรัพยากร โดยเฉพาะพลังงานจากต่างประเทศ และมีการใช้พลังงานอย่างไม่มีมีประสิทธิภาพ รวมถึงมีการกีดกันทางการค้าที่มีความรุนแรงมากขึ้นจากสถานการณ์การระบาดของเชื้อไวรัส COVID-19 และภาวะการตัดขาดของห่วงโซ่อุปทาน (supply chain) ของจีนกับโลก ซึ่งส่งผลให้จีนกำลังเผชิญความท้าทายด้านความมั่นคงทางทรัพยากร นอกจากนี้ ประเทศ/เขตเศรษฐกิจใหญ่ของโลก เช่น สหรัฐอเมริกา สหภาพยุโรป และญี่ปุ่น ได้ใช้การพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนเป็นแนวทางในการรับมือกับข้อจำกัดด้านทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ประเด็นเหล่านี้กลายเป็นแรงผลักดันสำคัญที่ทำให้จีนมุ่งพัฒนาสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนใหม่ เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของโลกและโอกาสใหม่ในการเติบโตทางเศรษฐกิจ

โครงการและแผนงานสำคัญของจีนตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนใหม่

หากเปรียบเทียบกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนของจีนในก่อนหน้านี้ ระหว่างการดำเนินการแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ ๑๓ (ค.ศ. 2016-2020) การประกาศแผนพัฒนาฯ ของจีนครั้งนี้ มีการกำหนดเป้าหมายชัดเจนยิ่งขึ้น โดยจีนได้ริเริ่มและผลักดันโครงการสำคัญต่างๆ เพื่อตอบโจทย์การพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียน สรุปสาระสำคัญได้ดังนี้

(๑) โครงการก่อสร้างระบบรีไซเคิลขยะและของเก่าในเขตเมือง จีนจะเลือก ๖๐ เมืองขนาดใหญ่ สำหรับการสร้างระบบรีไซเคิลขยะและของเก่าในเขตเมือง โดยจะให้ความสำคัญกับการใช้ประโยชน์และจัดการขยะและของเก่าประเภทผลิตภัณฑ์เหล็กกล้าเก่า เช่น รถยนต์เก่า แบตเตอรี่เก่า เครื่องใช้ไฟฟ้าเก่า เป็นต้น

(๒) โครงการพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนในนิคมอุตสาหกรรม เช่น ปรับปรุงระบบพลังงานของนิคมอุตสาหกรรม และการก่อสร้างอุปกรณ์จัดเก็บและใช้ประโยชน์จากน้ำเสียในนิคมอุตสาหกรรม

(๓) โครงการสาธิตการใช้ประโยชน์จากขยะมูลฝอย เช่น เศษจากการหลอมโลหะ เถ้าลอย (fly ash) กากหางแร่ เป็นต้น โดยจีนมีเป้าหมายจะสร้างฐานการใช้ประโยชน์จากขยะมูลฝอย ๕๐ แห่ง

(๔) โครงการสาธิตการใช้ประโยชน์จากขยะก่อสร้าง โดยจะจัดทำและปรับปรุงกฎระเบียบการแยกและการจัดเก็บขยะก่อสร้าง เช่น ขยะจากการรื้ออาคารและตกแต่งอาคาร

(๕) โครงการเทคโนโลยีสำคัญและนวัตกรรมอุปกรณ์เครื่องจักรด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน จีนจะผลักดันการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมอุปกรณ์เครื่องจักรด้านเศรษฐกิจหมุนเวียนที่กรุงปักกิ่ง-นครเทียนจิน-มณฑลเหอเป่ย (จิง-จิน-จี้) เขตสามเหลี่ยมปากแม่น้ำแยงซี และเขตสามเหลี่ยมปากแม่น้ำจูเจียง เป็นต้น

(๖) แผนงานปฏิบัติเพื่อใช้ประโยชน์จากผลิตภัณฑ์รีไซเคิล เช่น การส่งเสริมการใช้ผลิตภัณฑ์รีไซเคิลในการขุดเจาะอุโมงค์ การขุดเจาะถ่านหิน และการขุดเจาะน้ำมัน

(๗) แผนงานปฏิบัติเพื่อยกระดับการรีไซเคิลเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เก่า โดยการสร้างเครือข่ายรีไซเคิลเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เก่าทั้ง online และ offline รวมทั้งสนับสนุนผู้ผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ให้จัดตั้งระบบรีไซเคิลของตน ร่วมกับบริษัทอื่น หรือมอบให้บริษัทอื่น รีไซเคิล รวมทั้งให้ความสำคัญกับการรักษาข้อมูลส่วนตัวในระหว่างรีไซเคิล

(๘) แผนงานปฏิบัติเพื่อบริหารจัดการวงจรชีวิต (life circle) ของรถยนต์ โดยจัดตั้งระบบข้อมูลวงจรชีวิตของรถยนต์ที่คลอบคลุมข้อมูลของผู้ผลิต ผู้จัดจำหน่าย ผู้ซ่อม ฯลฯ จนสิ้นสุดวงจรชีวิตของรถยนต์

(๙) แผนงานปฏิบัติเพื่อจัดการขยะพลาสติก โดยห้ามผลิตพลาสติกคลุมดินที่มีความหนาน้อยกว่า ๐.๐๑ มิลลิเมตรอย่างเข้มงวด และห้ามผลิตผลิตภัณฑ์ของใช้ประจำวันที่มีเม็ดพลาสติกเป็นส่วนประกอบ

(๑๐) แผนงานปฏิบัติเพื่อลดขยะจากธุรกิจการจัดส่งไปรษณีย์ เช่น ผลักดันความร่วมมือจากผู้ประกอบการในภาคส่วนธุรกิจตั้งแต่ผู้ผลิตจนถึงบริษัทจัดส่งเพื่อลดขยะจากการจัดส่ง เป็นต้น

(๑๑) แผนงานปฏิบัติเพื่อรีไซเคิลแบตเตอรี่เก่าของรถยนต์พลังงานไฟฟ้า โดยการจัดตั้งระบบตรวจสอบย้อนกลับของการรีไซเคิลแบตฯ รวมทั้งผลักดันผู้ผลิตรถยนต์พลังงานไฟฟ้าและผู้รีไซเคิลแบตฯ ให้จัดตั้งเครือข่ายรีไซเคิลด้วยตนเอง ตลอดจนยกระดับเทคโนโลยีในการตรวจสอบและประเมินแรงแบตฯ ที่เหลือ รวมถึงการบริหารจัดการความปลอดภัยของการรีไซเคิล

การพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนจะช่วยประหยัดพลังงานและลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ โดย NDRC ยกตัวอย่างว่า การผลิตเหล็กกล้าทุก ๑ ตัน จากขยะเหล็กกล้าจะลดการปล่อยคาร์บอนประมาณ ๑.๖ ตันเทียบกับการผลิตเหล็กกล้าจากแร่เหล็ก ซึ่งในปี ๒๕๖๓ จีนได้รีไซเคิลขยะเหล็กกล้าประมาณ ๒๖๐ ล้านตัน ช่วยลดการปล่อยคาร์บอนได้ถึง ๔๑๖ ล้านตัน อย่างไรก็ดี การพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนของจีนยังคงเผชิญความท้าทาย ธุรกิจรีไซเคิลในจีนยังไม่เป็นไปตามกฎระเบียบ ขาดแคลนที่ดินก่อสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกในการรีไซเคิล มีปริมาณขยะใหม่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ East Asia Watch คาดว่าแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนนี้จะเป็นหนึ่งในการขับเคลื่อนด้านความยั่งยืนที่น่าจับตามองที่สุดในยุค COVID-19 ที่สามารถตอบโจทย์ปัญหาทั้งมิติด้านเศรษฐกิจ สังคม และโดยเฉพาะด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งนอกจากภาครัฐแล้ว ภาคเอกชนเองก็มีบทบาทไม่น้อยในการร่วมขับเคลื่อน โดยการพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียนเป็นแนวคิดที่กระตุ้นให้ทุกคนในสังคมตระหนักถึงการรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและการใช้ทรัพยากรอย่างรู้คุณค่า อาจจะกลายมาเป็นกลยุทธ์ใหม่ในการสร้างธุรกิจและบริการที่สามารถเปลี่ยนแปลงภาคธุรกิจ ประเทศจีน และเปลี่ยนแปลงโลกให้ดีขึ้นได้

* * * * * * * *

สำนักงานเลขานุการกรม

กรมเอเชียตะวันออก

กรกฎาคม ๒๕๖๔


ที่มา: สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงปักกิ่ง เรื่อง จีนออกแผนพัฒนาเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy)